Barajlarda Yapay Zekâ Dönemi Başlıyor

Türkiye'deki barajların deprem, taşkın, heyelan ve benzeri olağanüstü durumlara karşı daha güvenli hale getirilmesi amacıyla yapay zekâ destekli yeni nesil bir izleme sistemi geliştiriliyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) ile Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü iş birliğinde yürütülecek proje, ilk olarak Trabzon'daki Atasu Barajı'nda uygulanacak. Üç yıl sürmesi planlanan Ar-Ge çalışması kapsamında barajın farklı noktalarına fiber optik sensörler, ivmeölçerler, kamera sistemleri ve çeşitli ölçüm cihazları yerleştirilecek. Bu sistemlerden elde edilen veriler gelişmiş yapay zekâ algoritmalarıyla analiz edilerek barajın yapısal durumu 7 gün 24 saat takip edilecek.

Olası hasarlar erken aşamada belirlenecek Yeni sistem sayesinde yapıdaki en küçük değişimler dahi anlık olarak tespit edilebilecek. Deprem, taşkın veya heyelan gibi afetlerin ardından oluşabilecek çatlaklar, deformasyonlar ya da su sızıntıları erken aşamada belirlenerek ilgili birimlere otomatik uyarılar gönderilecek. Milyonlarca ölçüm verisinin tek merkezde toplanacağı sistem, yalnızca mevcut durumu izlemekle kalmayacak; olası riskleri önceden analiz ederek bakım ve güçlendirme çalışmalarının daha planlı yürütülmesine de katkı sağlayacak.

İlk uygulama Atasu Barajı'nda yapılacak KTÜ Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi (DE-YAS) koordinasyonunda yürütülecek projede pilot uygulama Trabzon Atasu Barajı'nda gerçekleştirilecek. Proje ekibi, geliştirilecek yerli ve millî yazılım sayesinde Türkiye'deki barajların ilerleyen yıllarda tek merkezden izlenebileceği ulusal bir yapı sağlığı izleme altyapısı oluşturmayı hedefliyor.

Fiber optik sensörlerle sürekli ölçüm yapılacak Projede kullanılacak en önemli teknolojilerden biri fiber optik sensör sistemi olacak. Baraj gövdesine yerleştirilecek özel sensörler sayesinde yapının gerinim dağılımı sürekli ölçülerek olası hasar belirtileri yüksek hassasiyetle takip edilecek. Uzmanlar, bu yöntemin klasik noktasal ölçüm sistemlerinden farklı olarak yapının tamamından kesintisiz veri toplayabildiğini ve bu yönüyle çok daha kapsamlı sonuçlar sunduğunu belirtiyor.

Yapay zekâ görüntüleri de analiz edecek Proje kapsamında kurulacak yüksek çözünürlüklü kamera sistemleri de yalnızca görüntü kaydı yapmakla kalmayacak. Yapay zekâ destekli analiz yazılımı, baraj gövdesindeki deformasyonları, olağan dışı hareketleri ve çevrede oluşabilecek heyelan risklerini anlık olarak değerlendirecek. Herhangi bir anormallik tespit edilmesi halinde sistem otomatik alarm oluşturarak ilgili kurumlara bilgi aktaracak. Kamera verileri, diğer sensörlerden gelen bilgilerle birlikte değerlendirilerek daha güvenilir sonuçlar elde edilecek.

Veriler tek platformda toplanacak Projede farklı üreticilere ait sensörlerden gelen verilerin ortak bir yazılım altyapısında buluşturulması da hedefleniyor. Geliştirilecek web tabanlı sistem, tüm verileri tek merkezde analiz ederek karar vericilere gerçek zamanlı bilgi sunacak. Yapay zekâ destekli karar destek mekanizması sayesinde risk değerlendirmeleri otomatik gerçekleştirilecek ve olası tehlikelere karşı hızlı müdahale imkânı sağlanacak.

Hedef sadece barajlar değil Pilot uygulamanın başarıyla tamamlanmasının ardından geliştirilecek sistemin yalnızca barajlarda değil, köprüler, tüneller, havaalanları, tarihi yapılar ve diğer kritik mühendislik tesislerinde de kullanılabilecek ulusal bir altyapıya dönüştürülmesi planlanıyor. Uzmanlar, bu sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte Türkiye'nin kritik altyapılarının dijital olarak sürekli izlenebileceğini, olası afet risklerine karşı daha hızlı ve etkili önlemler alınabileceğini değerlendiriyor.