Diyarbakır’ın Sur ilçesinde bulunan ve Anadolu’nun en eski ibadethaneleri arasında yer alan Ulu Cami, tarihi dokusu kadar avlusundaki güneş saatiyle de dikkat çekiyor. Yaklaşık 8,5 asırlık geçmişe sahip olan güneş saati, aradan geçen yüzyıllara rağmen işlevini koruyarak zamanı göstermeye devam ediyor.
İslam dünyasında önemli bir konuma sahip olan Ulu Cami’nin avlusunda bulunan bu tarihi saat, özellikle kenti ziyaret eden turistlerin ilgi odağı haline geldi. Ziyaretçiler, bir yandan eserin önünde hatıra fotoğrafı çekerken, diğer yandan güneş saatinin çalışma prensibi ve tarihi hakkında bilgi alıyor.
Geçmişte cami avlusu dışında yer alan ve zamanla mermer yüzeyinde çatlaklar oluşan güneş saati, korunması amacıyla 20’nci yüzyılın ilk yarısında cami avlusuna alındı. Günümüzde demir korkuluklarla çevrili olan eser, hem güvenli şekilde muhafaza ediliyor hem de ziyaretçilere açık olarak sergileniyor.
Mermer bir zemin üzerine yerleştirilen güneş saatinin merkezinde metal bir parça bulunuyor. Bu parçanın güneş ışığıyla oluşturduğu gölge, yarım ay formundaki çizgiler üzerinde hareket ederek zamanı gösteriyor. Kaynaklara göre gölge, belirli aralıklarla yön değiştiriyor ve bu yöntemle özellikle öğle ve ikindi vakitlerinin tespit edilmesinde kullanılıyordu.
Yaklaşık 850 yıllık geçmişe sahip olan güneş saati, yalnızca bir zaman ölçüm aracı olmanın ötesinde, dönemin bilimsel birikimini ve mimari anlayışını yansıtan önemli bir kültürel miras olarak değerlendiriliyor. Ulu Cami’nin tarihi atmosferiyle bütünleşen bu eser, Diyarbakır’ın geçmişten günümüze uzanan zengin tarihine tanıklık etmeyi sürdürüyor.