Diyarbakır’ın tarihi dokusuyla öne çıkan Sur ilçesinde, günlük yaşamın yoğunluğu arasında gözlerden uzak kalan yapılar yeniden gündeme geliyor. Bunlardan biri olduğu belirtilen tarihi hanın, uzun süredir kapalı tutulması ve bazı bölümlerinin farklı amaçlarla kullanılması, yapının geleceğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Tarihi yapıyla yakından ilgilenen vatandaş Sadık Güven, hanın geçmişine ilişkin çeşitli anlatımlar bulunduğunu belirterek, yapının korunması ve yeniden işlevlendirilmesi gerektiğini söyledi. Güven, bir süredir gönüllü olarak hanın temizlik ve bakımına katkı sunduğunu ifade etti.
Üç bölümden oluştuğu belirtiliyor
Güven’in aktardığı bilgilere göre tarihi yapı, geçmişte cami ve farklı kullanım alanlarıyla birlikte daha geniş bir tesisin parçası olarak kullanılıyordu. Hanın yakınında Hacı Mıştak Camii olarak bilinen bir yapının bulunduğunu belirten Güven, bölgedeki yapıların zaman içerisinde çeşitli müdahalelerle birbirinden koparıldığını savundu.
Han çevresindeki bazı bölümlerin günümüzde esnaf tarafından depo veya satış alanı olarak kullanıldığını ifade eden Güven, bu durumun tarihi yapının dışarıdan fark edilmesini güçleştirdiğini söyledi.
Büyük kapı hayvanların girişinde kullanılıyordu
Tarihi hanın geçmişte kervan ve yolcuların ihtiyaçlarına cevap veren bir yapı olarak kullanıldığına ilişkin anlatımların bulunduğunu belirten Güven, hanın büyük kapısının dönemin ulaşım koşulları nedeniyle hayvanların giriş çıkışında kullanıldığını anlattı.
Han içerisinde hayvanların bağlanmasına yönelik bölümlerin bulunduğunu belirten Güven, duvarlarda bu döneme ilişkin izlerin görülebildiğini dile getirdi.
4. Murat dönemine ilişkin dikkat çeken anlatım
Yapıyla ilgili en dikkat çekici iddialardan biri ise Osmanlı Padişahı IV. Murad dönemine ilişkin.
Sadık Güven, IV. Murad’ın Diyarbakır çevresinde bulunduğu dönemde, günümüzde On Gözlü Köprü olarak bilinen yapının yukarısındaki bölgede konakladığını ve tarihi handan bu bölgeye yemek gönderildiğini ileri sürdü.
Güven ayrıca yapının Şeyh Aziz Mahmud Hürnevi'ye ait tesislerle bağlantılı olduğuna ilişkin anlatımlar bulunduğunu belirterek, hanın geçmişinin Diyarbakır’ın bilinen tarihi yapılarından daha eski olduğunu savundu.
Ancak yapının yaşı ve geçmişteki işlevine ilişkin bu bilgilerin, resmi tarihi ve akademik kaynaklarla ayrıca araştırılması gerektiği değerlendiriliyor.
“Diyarbakır’da gizli kalmış bir yapı”
Hanının günümüzde çarşı içerisindeki yapılaşmanın arasında kaldığını belirten Güven, özellikle ön bölümünün perde ve çeşitli eşyalar nedeniyle görünmez hale geldiğini söyledi.
Tarihi yapının uzun süredir kapalı olduğunu ifade eden Güven, “Diyarbakır’da gizli kalmış bir han” olarak nitelendirdiği yapının yeniden ortaya çıkarılması gerektiğini dile getirdi.
Tarihi han için koruma ve araştırma çağrısı
Sadık Güven, yapının herhangi bir kuruma veya vakfa tahsis edilerek korunabileceğini ve uygun bir projeyle yeniden kent yaşamına kazandırılabileceğini söyledi.
Güven, tarihi hanın yalnızca fiziksel olarak korunmasının değil, geçmişine ilişkin bilgilerin de uzmanlar tarafından araştırılmasının önemli olduğunu belirtti.
Diyarbakır’ın Sur ilçesinde çok sayıda tarihi yapı bulunurken, bu tür yapıların belgelenmesi, mevcut durumlarının tespit edilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması kentin kültürel mirasının korunması açısından önem taşıyor.
Tarihi hanla ilgili ortaya atılan iddiaların resmi kayıtlar ve uzman incelemeleriyle doğrulanması halinde, yapının Diyarbakır’ın tarih ve turizm rotalarına kazandırılabilecek yeni noktalarından biri olması bekleniyor.