Diyarbakır’da yaklaşık 30 yıldır el yapımı toprak güveç tenceresi üreterek geçimini sağlayan esnaf İsmail Gerek, mesleğinin inceliklerini ve ustasından öğrendiği zanaat kültürünü anlattı. Geleneksel yöntemlerle üretilen toprak güveç kaplarının özellikle yemek pişirme ve yoğurt mayalama için tercih edildiğini belirten Gerek, bu işin sabır ve ustalık gerektirdiğini söyledi.
Toprak güveç kapları doğal yöntemlerle hazırlanıyor
Toprak güveç kaplarının üretim sürecinin oldukça zahmetli olduğunu ifade eden İsmail Gerek, üretimin ilk aşamasının doğru hamurun hazırlanması olduğunu belirtti. Gerek, “Toprak güveç kabı genellikle yemek pişirme ve yoğurt mayalama için kullanılan, kapalı yapıda topraktan üretilmiş bir kaptır. İlk olarak kırmızı kil ve su karıştırılarak hamur yapılır. Hamur, el değirmenlerinde çıplak elle iyice yoğruluncaya kadar karıştırılır.” dedi.
Hazırlanan hamurun geleneksel güveç formuna gelinceye kadar dövüldüğünü veya elle şekillendirildiğini anlatan Gerek, şekillendirilen ürünlerin birkaç gün kurutulduğunu söyledi. Kurutma işleminin ardından kapların iç yüzeyinin nemlendirilmesi için suyla bekletildiğini belirten usta, “Bu işlem hamurun iç yüzeyini nemlendirir. Daha sonra yüzeydeki pürüzler zımparalanır, çıkıntılar yontulur ve kap son şekline getirilir.” ifadelerini kullandı.
“Yanlış yapılırsa emekler boşa gider”
Toprak kap yapımının büyük bir ustalık gerektirdiğini dile getiren Gerek, üretim aşamasında yapılan küçük bir hatanın tüm emeği boşa çıkarabileceğini vurguladı.
“Meslek ustalık gerektiren bir iştir. Toprak çok hassastır. Yanlış yapıldığında yemek hazırlanıp pişmeye verildiğinde kap çatlar ve tüm emekler boşa gider. Son aşamada kaplar yüksek sıcaklıkta fırınlanır. Bu sayede içindeki tüm nem alınır ve daha dayanıklı hale gelir.” dedi.
Ustasından öğrendiği hikâyeyi gençlere anlatıyor
Mesleğini ustasından öğrendiğini söyleyen Gerek, ustasının kendisine anlattığı bir hikâyenin meslek hayatında önemli bir ders olduğunu belirtti.
Gerek, ustasının anlattığı hikâyeyi şu sözlerle aktardı: “Ustam bana bir gün bir usta ve çırak hikâyesi anlatmıştı. Çırak mesleği tamamen öğrendiğini düşünerek ustasından ayrılıp kendi dükkânını açmış. Ancak yaptığı bütün toprak kaplar çatlamaya başlamış. Çünkü şekil verdikten sonra fırınlamaya geçiyor, kapların içindeki nemin kurumasını beklemiyormuş. Ustası bunu öğrenince çırağının yanına gidip hatasını göstermiş. Sonra da ondan bir söz istemiş ve ‘Her işin bir püf noktası vardır’ demiş. İşte o sözün buradan geldiğini anlatmıştı.”
“Ustaya vefa zanaatin temelidir”
Ustasının bu hikâyeyle vermek istediği mesajı yıllar sonra daha iyi anladığını ifade eden Gerek, zanaat kültüründe ustaya saygı ve vefanın önemli olduğunu dile getirdi.
“Ben de şimdi yanımdaki gençlere çömlek yapımını öğretirken ustamın bana öğrettiği şekilde öğretiyorum. Ustamın aslında vermek istediği mesaj şuydu: Bir işi hiç bilmezken sana öğreten ustana, ne kadar iyi öğrenirsen öğren her zaman vefa duymalısın.” dedi.
Diyarbakır mutfağında güveç geleneği sürüyor
Yaklaşık 30 yıldır toprak kap üretip Diyarbakır’ın çeşitli sokaklarında sattığını söyleyen Gerek, geleneksel güveç kaplarının özellikle yöresel mutfakta önemli bir yere sahip olduğunu belirtti.
“Güveç, Diyarbakır mutfağının sayılı lezzetleri arasında yer alıyor. Yoğurt mayalamada ve etli yemeklerin pişirilmesinde toprak çömlekler oldukça tercih ediliyor. İnsanlar bir dönem çelik ve metal ürünlere yönelmişti ancak son yıllarda doğal ürünlere talep yeniden arttı.” diye konuştu.
Geleneksel yöntemlerle üretilen toprak güveç kapları, hem sağlıklı hem de lezzetli yemekler hazırlamak isteyen vatandaşların ilgisini çekmeye devam ediyor.