Diyarbakır’da kültürel miras ve geleneksel sanatlara olan ilgi artarken, Türk kültürünün simge renklerinden biri olarak bilinen turkuaz yeniden gündeme geliyor. Yeşile çalan açık mavi tonuyla dikkat çeken turkuaz, yalnızca bir renk değil; aynı zamanda binlerce yıllık Türk tarihini, sanatını ve mimarisini yansıtan önemli bir kültürel değer olarak öne çıkıyor.
“Türk rengi” olarak da anılan turkuazın kökeni, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan tarihi bir geçmişe dayanıyor. Fransızca “Türk” anlamına gelen “turquois” kelimesinden türeyen turkuaz, tarih boyunca Türk toplumlarının kullandığı en önemli renklerden biri oldu.
Turkuazın tarihi orta asya’dan anadolu’ya uzandı
Günümüzde İran ve Afganistan sınırlarında kalan Büyük Horasan bölgesinden çıkarılan turkuaz minerali, Türkler tarafından takılardan süs eşyalarına, dokumalardan aksesuarlara kadar birçok alanda kullanıldı. Avrupa’ya ilk kez Türkiye üzerinden ulaştırılan bu renk ve taş, zamanla “Türk taşı” olarak anılmaya başladı.
Tarih boyunca birçok Türk toplumu turkuaz rengine mitolojik anlamlar yükledi. Göktürkler döneminde turkuaz renginin göğü temsil ettiğine inanılırken, otağların kubbe içlerinde kullanılan keçelerde bu renk tercih edildi. Karahanlılar döneminde ise turkuaz taşları ve renk tonları takı sanatında yoğun şekilde kullanıldı.
Selçuklu mimarisinde turkuaz izleri dikkat çekiyor
Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinin ardından turkuaz, özellikle cami kubbeleri ve kutsal yapılarda kullanılmaya başlandı. İran, Orta Asya ve Rusya’daki birçok tarihi caminin kubbelerinde ve iç mekân süslemelerinde turkuaz renk ön plana çıktı.
Anadolu Selçuklu döneminde ise turkuaz, mimari sanatın en önemli unsurlarından biri haline geldi. Konya ve çevresindeki bakır oksitli topraklar sayesinde elde edilen turkuaz renk, çini bezemelerinde, sırlı tuğlalarda ve mozaik süslemelerde yoğun olarak kullanıldı. Özellikle minarelerde kullanılan sırlı tuğlalarda turkuaz rengin hâkim olduğu görüldü.
Günümüzde de sanat ve tasarımda kullanılıyor
Turkuaz renk, yalnızca tarihi eserlerde değil günümüz sanatında da varlığını sürdürüyor. Çağdaş Türk seramiğinin öncülerinden Füreya Koral’ın eserlerinde sıkça kullandığı turkuaz, modern sanat çalışmalarında da dikkat çekiyor.
Öte yandan Türkiye Milli Futbol Takımı’nın 2008 yılında kırmızı-beyaz renklerin dışında ilk kez turkuaz forma tercih etmesi de rengin kültürel değerini yeniden gündeme taşıdı.
Diyarbakır’da geleneksel sanatlarda turkuaz ilgi görüyor
Diyarbakır’da faaliyet gösteren bazı el sanatları ustaları ve dekoratif ürün tasarımcıları da turkuaz rengini çalışmalarında sıkça kullanıyor. Özellikle seramik, takı, cam işçiligi ve dekoratif ürünlerde tercih edilen turkuaz tonları, vatandaşlardan yoğun ilgi görüyor.
Kültürel mirasın önemli sembollerinden biri olarak kabul edilen turkuazın, geçmişten günümüze Türk sanatını ve estetik anlayışını yansıtmaya devam ettiği belirtiliyor.