Diyarbakır’da geçmiş yıllarda mahalle esnafı ile vatandaş arasında güvene dayalı önemli bir alışveriş geleneği olan veresiye uygulaması, değişen mahalle yapısı ve artan nüfus hareketliliğiyle birlikte giderek azalıyor. Özellikle Sur ve Ofis gibi eski yerleşim bölgelerinde faaliyet gösteren bakkal ve büfe esnafı, tanımadığı müşterilere veresiye vermemek için farklı yöntemlere başvuruyor.
Bazı işletmelerin camlarına ve görünür alanlarına astığı mizahi uyarı yazıları ise yaşanan sorunu farklı bir dille gündeme taşıyor. “Veresiye satışımız yoktur, bana da mı? Evet, sana da” şeklindeki ifadeler, müşterilerin dikkatini çekerken esnafın yaşadığı sıkıntıyı da anlatıyor.
Eski mahalle düzeni veresiye alışverişi kolaylaştırıyordu
Yıllar önce mahallelerde insanların birbirlerini yakından tanıdığını belirten esnaflar, veresiye alışverişin de bu güven ortamı içerisinde yürüdüğünü ifade ediyor.
Mahalle sakinlerinin uzun yıllar aynı bölgede yaşadığını anlatan bir esnaf, geçmişte kimin hangi aileden olduğunu ve nerede oturduğunu herkesin bildiğini söyledi. Bu nedenle müşterinin yaptığı alışverişin veresiye defterine yazılmasının herhangi bir sorun oluşturmadığını belirten esnaf, ay sonunda borçların düzenli şekilde ödendiğini ifade etti.
Ancak zaman içerisinde mahallelerin yapısının değiştiğini ve farklı bölgelerden gelen insanların aynı çevrede yaşamaya başladığını belirten esnaf, eski tanışıklıkların da büyük ölçüde ortadan kalktığını dile getirdi.
“Artık herkesi tanımıyoruz”
Günümüzde dükkânlarına gelen müşterilerin önemli bir bölümünü tanımadıklarını belirten esnaf, veresiye konusunda daha dikkatli olmak zorunda kaldıklarını söyledi.
Esnaf, tanıdığı ve uzun yıllardır alışveriş yaptığı bazı müşterilere hâlâ güven ilişkisi çerçevesinde veresiye yazabildiklerini, ancak yeni müşteriler açısından aynı durumun geçerli olmadığını ifade etti.
Özellikle bazı borçların aylarca ödenmemesi nedeniyle veresiye uygulamasının küçük işletmeler açısından ciddi bir yük oluşturduğunu belirten esnaf, yaşanan sıkıntının hem işletmenin nakit akışını hem de günlük alışveriş düzenini etkilediğini kaydetti.
Çözüm tabelada bulundu
Yaşanan veresiye sorununa karşı bazı esnaflar ise klasik uyarılar yerine mizahi bir yöntem tercih etti.
İş yerlerine asılan “Veresiye satışımız yoktur, bana da mı? Evet, sana da” yazısı, hem müşterilere mesaj veriyor hem de esnafın yaşadığı sıkıntıyı gülümseten bir ifadeyle anlatıyor.
Bazı müşterilerin veresiye aldıkları ürünlerin ücretini uzun süre sonra ödemesi üzerine böyle bir uygulamaya başvurduklarını belirten esnaf, amaçlarının kimseyi kırmak olmadığını, yaşanan soruna dikkat çekmek olduğunu söyledi.
Mizahi uyarı vatandaşların da ilgisini çekti
İşletmelerin camlarında ve tezgâhların yakınında görülen yazılar, vatandaşların da ilgisini çekiyor. Uyarıyı okuyan bazı müşteriler yazının esprili tarafına gülerken, bazıları ise esnafın yaşadığı sıkıntının anlaşılır olduğunu dile getiriyor.
Diyarbakır’da geçmişten bugüne uzanan veresiye defteri geleneği, değişen mahalle ilişkileri ve ekonomik koşullar nedeniyle giderek yerini peşin alışverişe bırakıyor. Esnafın astığı mizahi tabelalar ise bu değişimin günlük hayattaki yansımalarından biri olarak dikkat çekiyor.
Küçük esnaf için veresiye, geçmişte komşuluk ve güven ilişkisini simgeleyen bir uygulama olurken, bugün ise tahsilat sorunu nedeniyle daha temkinli yaklaşılan bir alışveriş biçimine dönüşüyor.