Diyarbakır’ın tarihi çarşıları arasında adı fazla duyulmayan Hurdacılar Çarşısı, yaklaşık 70 yıldır demir ustalarının emeğiyle üretmeye devam ediyor. Kentin farklı noktalarından toplanan ve kullanılmadığı için atıl durumda kalan demir parçaları, burada yeniden işlenerek ekonomik değeri olan ürünlere dönüştürülüyor.
Gün boyunca cadde, sokak, boş arazi ve çeşitli alanlardan toplanan yüzlerce kilogram demir hurdası çarşıya getiriliyor. Hurdacılardan satın alınan malzemeler, ustaların elinde kullanım amacına göre yeniden şekillendiriliyor.
Kaynak ve kesim işlemlerinin yanı sıra şekillendirme, eritme, döküm ve boyama gibi aşamalardan geçirilen demirler, farklı ihtiyaçlara yönelik ürünlerde değerlendiriliyor. Çarşıda hurda malzemelerden kapı ve pencerenin yanı sıra hayvan yemlikleri, sıcak su kazanları, iskele ekipmanları ve bahçe direkleri de üretiliyor.
Hurdalar yeniden ekonomiye kazandırılıyor
Çarşıdaki üretim sürecinin önemli bir bölümünü ikinci el demirler oluşturuyor. Kullanılmayan parçaların yeniden işlenmesi, bir yandan çevrede biriken metal atıkların azaltılmasına katkı sunarken diğer yandan yeni ürünlerin daha uygun maliyetlerle hazırlanmasına imkan sağlıyor.
İşlenen hurdalardan üretilen ürünlerin arasında demir kapılar da bulunuyor. Çarşıda verilen bilgilere göre, yeniden işlenen malzemelerle hazırlanan bir demir kapı yaklaşık 3 bin liradan satışa sunulabiliyor.
Bu yöntemle atık durumundaki malzeme yeniden ekonomik bir değere kavuşurken, vatandaşlar da ihtiyaç duydukları bazı ürünlere daha uygun fiyatlarla ulaşabiliyor.
“6-7 kuşak demir ustalığını burada öğrendi”
Çarşının yaklaşık 70 yıllık geçmişinin yalnızca üretimle sınırlı olmadığını belirten usta Emrah Diken, burada uzun yıllardır meslek eğitiminin de sürdüğünü söyledi.
Hurdacılar Çarşısı’nın Diyarbakır’da çok fazla bilinmeyen eski üretim alanlarından biri olduğunu ifade eden Diken, demir toplayıcılarının kentin farklı bölgelerini dolaşarak kullanılmayan malzemeleri çarşıya getirdiğini anlattı.
Diken, getirilen ikinci el demirlerin ustalar tarafından satın alındığını ve çeşitli işlemlerden geçirilerek yeniden değerlendirildiğini belirterek, kapı, pencere, yemlik, sıcak su kazanı, iskele ekipmanı ve bahçe direği gibi birçok ürünün bu malzemelerden üretildiğini kaydetti.
Çarşının usta-çırak geleneğinin devam ettiği alanlardan biri olduğunu da dile getiren Diken, yaklaşık 70 yıllık süreçte çok sayıda kişinin burada meslek öğrendiğini söyledi.
Diken, “70 yılda neredeyse 6-7 kuşak demir ustalığını buradan öğrendi. Bir kısmı çarşıda usta olmaya devam ediyor, bir kısmı farklı şehirlere gitti, bir kısmı da Diyarbakır’ın farklı yerlerinde kendine dükkan açtı” dedi.
Demir sesi çarşının günlük hayatının parçası
Hurdacılar Çarşısı’ndaki üretim, ağır çalışma koşulları altında sürdürülüyor. Gün boyunca devam eden kaynak, kesim ve diğer metal işleme faaliyetleri nedeniyle çarşıda yoğun bir ses ve sıcaklık oluşuyor.
Yapılan işin ciddi fiziksel emek gerektirdiğini belirten Diken, çarşıdaki ustaların gün boyunca kaynak ve metal işleme çalışmaları yaptığını ifade ederek çalışma ortamının zorluğuna dikkat çekti.
Eski çarşıda üretim geleneği sürüyor
Diyarbakır’ın daha çok tarihi ve turistik çarşılarıyla bilinen kent merkezinde yer alan Hurdacılar Çarşısı, yaklaşık 70 yıldır kendi üretim kültürünü sürdürüyor.
Çarşıda bir yandan atıl durumdaki demirler yeniden işlenerek ekonomiye kazandırılırken, diğer yandan demircilik mesleğinin incelikleri genç ustalara aktarılıyor.
Sokaklardan ve arazilerden toplanan hurda demirlerin yeniden şekillendirilerek günlük yaşamda kullanılan ürünlere dönüştürülmesi, Hurdacılar Çarşısı’nı geri dönüşüm ile geleneksel zanaatın buluştuğu üretim noktalarından biri haline getiriyor.
