Diyarbakır’da kurutmalık domates sezonunun başlamasıyla birlikte tarlalarda yoğun mesai yaşanıyor. Termometrelerin 45 dereceyi aştığı kentte tarım işçileri, kavurucu sıcağa rağmen ekmek parası için günün ilk ışıklarıyla birlikte çalışmaya başlıyor.
Şanlıurfa’nın Suruç ilçesinden Diyarbakır’a gelen işçiler, yaklaşık 25 gündür domates kurutma işinde çalışıyor. Sabahın erken saatlerinde başlayan mesai, işin yoğunluğuna bağlı olarak akşam saatlerine kadar devam ediyor. İşçiler, özellikle güneş altında ve çuvalların bulunduğu alanlarda sıcaklığın daha da arttığını belirterek çalışma koşullarının oldukça ağır olduğunu ifade ediyor.
Domates sofradan önce uzun bir süreçten geçiyor
Tarlada hasat edilen domatesler önce kasalara, ardından römorklara yüklenerek kurutma alanlarına taşınıyor. Burada sergilere dökülen domatesler, sabah saatlerinde işçiler tarafından tek tek kesiliyor.
Kesilen domatesler tuzlandıktan sonra yaklaşık bir hafta boyunca güneş altında bekletiliyor. Kuruyan ürünler daha sonra yeniden toplanıyor, süpürülüyor ve çuvallara dolduruluyor. Son aşamada ise kurutulmuş domatesler çürük, toz ve yabancı maddelerden ayrıştırılarak araçlara yükleniyor.
Hazırlanan ürünler tırlarla İzmir’e gönderiliyor. Buradaki işlemlerin ardından kurutulmuş domateslerin Avrupa ülkelerine ihraç edildiği belirtiliyor.
“Gecenin karanlığında geliyoruz”
Yaklaşık 8-10 yıldır domates kurutma sektöründe çalışan Ferhat Ay, sezonun temmuz ayının ortalarında başladığını ve ağustos sonlarına kadar sürdüğünü söyledi.
Suruç’tan Diyarbakır’a geldiklerini belirten Ay, çalışma saatlerinin oldukça uzun olduğunu ifade ederek, “Gecenin karanlığında geliyoruz, akşam 19.00-20.00’ye kadar çalışıyoruz. Sürekli güneşin altındayız. Kavurucu sıcak çuvala vurduğu zaman daha da sıcak oluyor. Hava sıcaklığı 40 derece ise çalışma alanında sıcaklık 55-60 dereceye kadar çıkabiliyor” dedi.
Ay, yaklaşık 8-9 ailenin aynı bölgede kaldığını ve çalışma süresince barınma ile temel ihtiyaçların karşılanmasının da ayrı bir zorluk oluşturduğunu belirtti.
“Yeme, içme, duş ve lavabo ihtiyaçlarını karşılamak kolay değil. Ama mecburuz. Memleketimizde çalışma imkanı olmadığı için buraya gelip çalışıyoruz” diyen Ay, zorlu şartlara rağmen sezonu tamamlamaya çalıştıklarını söyledi.
Kurutulan domatesler Avrupa’ya gönderiliyor
Domatesin kurutulmasının tek aşamalı bir işlem olmadığını anlatan Ay, ürünün tarladan ihracata kadar birçok işlemden geçtiğini kaydetti.
Tarladan toplanan domateslerin kasalara, ardından römorklara yüklendiğini belirten Ay, kurutma alanına getirilen ürünlerin burada kesilip tuzlandığını ve yaklaşık bir hafta güneşte bekletildiğini söyledi.
Kurutma işleminin ardından ürünlerin temizlendiğini ifade eden Ay, bir araç dolusu ürün hazırlandıktan sonra tırlara yüklendiğini ve İzmir üzerinden yurt dışına gönderildiğini dile getirdi.
Ay, geçen yıl sezonun daha sıkıntılı geçtiğini, bu yıl ise fiyatların bir miktar daha iyi olduğunu belirterek yakıt ve işçilik maliyetlerinin üreticiler açısından önemli bir yük oluşturduğunu söyledi.
“Günlük yevmiyemiz bin lira”
Tarım işçisi Serdar Çakar ise çalışma temposunun sabahın çok erken saatlerinde başladığını söyledi.
Her gün saat 04.00 sıralarında yola çıktıklarını ve 05.00 civarında çalışma alanına ulaştıklarını belirten Çakar, günlük 800-900 kasa domatesle ilgilendiklerini ifade etti.
Çakar, yaklaşık 24-25 kişinin çalıştığı alanda günlük yevmiyenin bin lira olduğunu belirterek, “Gün boyu güneşin altındayız. Yaklaşık 25 gündür çalışıyoruz. Daha 15-20 günlük işimiz var. Bizim yevmiyemiz bin lira, kasa yüklemesi yapanlarınki ise 2 bin lira” diye konuştu.
Ailesiyle birlikte Diyarbakır’a geldiğini belirten Çakar, kardeşleriyle beraber çalışarak sezonu tamamlamaya çalıştıklarını söyledi.
Öğrenciler de ailelerine destek oluyor
Domates kurutma işinde çalışan öğrencilerden Mustafa Başay da ağır çalışma şartlarına rağmen ailesine destek olmak için çalıştığını anlattı.
Domates kesimi, toplama ve tuzlama işlerinde görev aldığını belirten Başay, en zor işlerin domates kesmek ve tuzlamak olduğunu söyledi.
Başay, bazı günler gece yarısına kadar çalıştığını belirterek, okul sezonunun başlamasıyla birlikte eğitimine geri döneceğini ifade etti.
Diyarbakır’da yaz sıcağının en yoğun hissedildiği dönemde sürdürülen kurutmalık domates mesaisi, bir yandan kentin tarımsal üretimine katkı sunarken diğer yandan mevsimlik tarım işçilerinin zorlu geçim mücadelesini gözler önüne seriyor.
