Diyarbakır’da geçmişten bugüne uzanan evlilik gelenekleri, değişen hayat şartlarıyla birlikte dönüşüyor. Bir dönem evlenecek gençler ve aileleri için önemli bir hazırlık süreci olan çeyizlik gezmesi, bugün eski yoğunluğunu kaybeden gelenekler arasında yer alıyor.
Kentte yaklaşık 40 yıldır esnaflık yapan Hamit Yağar, geçmişte düğün hazırlıklarının uzun bir zamana yayıldığını ve çeyiz alışverişinin aileler açısından başlı başına bir hazırlık süreci olduğunu anlattı.
Düğün hazırlıkları aylar öncesinden başlıyordu
Yağar’ın aktardığına göre, geçmiş yıllarda Diyarbakır’da düğün hazırlıkları yaklaşık 6 ay önceden başlıyor, evlenecek gençler aileleriyle birlikte ihtiyaçlarını tamamlamak için günler boyunca alışveriş yapıyordu.
Yeni kurulacak ev için mutfak eşyalarından kumaşa, perdeden el işi ürünlerine kadar çok sayıda ihtiyaç farklı esnaflardan temin ediliyordu. Aileler bir dükkândan diğerine giderek ürünleri inceliyor, fiyat konusunda pazarlık yapıyor ve alınan eşyaları düğün gününe kadar biriktiriyordu.
Yağar, geçmişteki süreci şöyle anlattı:
“Eskiden Diyarbakır’da düğün, düğünden 6 ay önce başlardı. Şimdilerde ise her şey bir haftaya sığdırılıyor. Gençler evlenmeden önce çeyiz gezmesi yapardı. Sıfırdan bir ev kurmak için gerekli olan her şey gezilerek esnaflardan alınır, pazarlık yapılırdı. Bu, bir adet ve gelenekti.”
Alışverişin yanında aileleri buluşturan gelenekti
Çeyiz gezmeleri yalnızca ihtiyaçların satın alındığı bir alışveriş süreci olarak da görülmüyordu. Kız ve erkek taraflarının kadınları ile genç kızların bir araya geldiği bu gezmeler, aynı zamanda aileler arasındaki iletişimin güçlendiği sosyal bir etkinlik niteliği taşıyordu.
Evde kullanılacak eşyalar tek tek belirleniyor, farklı dükkânlar geziliyor ve ihtiyaçlar zaman içerisinde tamamlanıyordu. Alınan ürünlerin bir bölümü ise sandıklarda saklanarak düğün gününe kadar muhafaza ediliyordu.
Kumaşlar alınır, evin ihtiyaçları tek tek hazırlanırdı
Geçmişte çeyiz hazırlığının önemli parçalarından birini kumaş alışverişi oluşturuyordu. Basma ve fistanlık kumaşların yanı sıra perde için kullanılacak kumaşlar da satın alınıyor ve dikilmek üzere terzilere veya ilgili ustalara veriliyordu.
Yağar, o dönemde çeyiz hazırlığının tek bir alışverişle tamamlanmadığını belirterek, kadınların günler boyunca hazırlık yaptığını söyledi.
“Mutfak gereçleri satan yerlerden züccaciye ürünleri alınırdı. Basma, fistan ve perde kumaşları alınır, dikime verilirdi. Kadınlar çeyizlik hazırlığını tamamlardı. Bu gelenek sadece bir günde bitmezdi; günlerce süren bir hazırlık olurdu” diyen Yağar, dönemin alışveriş kültürünün bugünden oldukça farklı olduğunu ifade etti.
Çevre köy ve ilçelerden Diyarbakır’a geliniyordu
Çeyiz alışverişinin geçmişte kent merkezindeki ailelerle sınırlı kalmadığını da anlatan Yağar, çevre köy ve ilçelerden Diyarbakır’a gelen ailelerin de evlilik hazırlıkları için kent esnafından alışveriş yaptığını söyledi.
Bu hareketlilik, özellikle çeyiz ürünleri satan esnaf açısından da önemli bir müşteri yoğunluğu oluşturuyordu. Aileler ihtiyaçlarını farklı dükkânlardan karşılıyor, alışveriş süreci uzun saatlere ve kimi zaman günlere yayılıyordu.
Çeyiz alışverişinde adres internet oldu
Teknolojik gelişmeler ve alışveriş alışkanlıklarındaki değişim, çeyiz hazırlıklarının şeklini de değiştirdi.
Günümüzde evlenecek çiftler, ihtiyaç duydukları birçok ürünü tek mağazadan hazır paketler halinde satın alabiliyor. Bunun yanı sıra internet siteleri ve çevrim içi alışveriş platformları sayesinde ürünler mağaza mağaza gezmeden de sipariş edilebiliyor.
Yağar, geçmişteki çeyiz gezmelerinin yerini daha hızlı alışveriş yöntemlerinin aldığını belirterek, “Şimdi zamanla bu gelenekler kayboldu. Toplumsal değişimlerle ve teknolojik gelişmelerle birlikte gençler bu tarz gelenekleri tercih etmiyor. İhtiyaçları olan eşyaları ya büyük AVM’lerden çeyiz paketi şeklinde toplu olarak alıyorlar ya da internetten doğrudan sipariş veriyorlar” ifadelerini kullandı.
Esnafın anlattığı değişim, Diyarbakır’ın alışveriş kültürünü de ortaya koyuyor
Diyarbakır’da bir dönem evlilik hazırlıklarının ayrılmaz parçası olan çeyizlik gezmesi, bugün eski biçimiyle giderek daha az görülüyor.
Geçmişte ailelerin günler boyunca dükkân dükkân gezerek yaptığı alışverişlerin yerini hazır çeyiz paketleri, büyük mağazalar ve internet üzerinden verilen siparişler alıyor.
Yaklaşık 40 yıllık esnaflık deneyimiyle bu değişime tanıklık eden Hamit Yağar’ın anlattıkları, yalnızca çeyiz alışverişindeki dönüşümü değil, Diyarbakır’ın günlük yaşamında ve ticaret kültüründe yaşanan değişimi de gözler önüne seriyor.
Bir dönem aileleri, gençleri ve esnafı günler boyunca bir araya getiren çeyiz gezmeleri artık daha çok geçmişi yaşayanların hatıralarında yer buluyor.