Diyarbakır’ın tarihi Sur ilçesinde yükselen Fatih Paşa Camii, yaklaşık 5 asırlık geçmişiyle kentin değişen dönemlerine tanıklık etmeyi sürdürüyor. Kentteki ilk Osmanlı eseri olarak bilinen tarihi cami, kurşun kaplı kubbeleri nedeniyle halk arasında “Kurşunlu Camii” adıyla da anılıyor.
1516-1521 yılları arasında, Diyarbakır’daki Safevi hâkimiyetinin sona ermesinin ardından Bıyıklı Mehmed Paşa tarafından yaptırılan Fatih Paşa Camii, Osmanlı döneminin kentteki ilk önemli eserlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Külliye izlerini bugün de taşıyor
Geçmişte yalnızca bir ibadet yeri olmayan yapının çevresindeki tarihi kalıntılar, Fatih Paşa Camii’nin daha geniş bir külliye yapısının parçası olduğunu gösteriyor.
Caminin yanı sıra Şafiiler bölümü olarak bilinen Latifiye Medresesi, Özdemiroğlu Osman Paşa Türbesi ve Güney Türbesi ile çevredeki hamam ve diğer yapı kalıntıları, bölgenin geçmişteki sosyal ve dini hayatına ilişkin izler taşıyor.
Diyarbakır camileri arasında farklı mimari
Fatih Paşa Camii, mimari özellikleri ve plan düzeniyle kentteki diğer Osmanlı dönemi camilerinden ayrılıyor. Ali Paşa, Behram Paşa, İskender Paşa ve Melik Ahmed Paşa camilerinden farklı bir yapı anlayışına sahip olan eser, Osmanlı klasik dönem mimarisinin gelişimine ilişkin önemli örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.
Yapının mekân düzeni ve taşıyıcı sistemi, Osmanlı mimarisinde merkezi plan anlayışının gelişim sürecine dair dikkat çeken özellikler barındırıyor.
Saldırıların ardından restore edildi
Yaklaşık 500 yıllık geçmişe sahip tarihi yapı, 2015 yılının kasım ve aralık aylarında iki ayrı saldırıda ağır tahribata uğradı. Saldırılar sırasında caminin bazı özgün bölümleri zarar gördü.
Tahribatın ardından Fatih Paşa Camii, 2016 yılında Diyarbakır Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından restorasyona alındı. Titiz çalışmaların ardından tarihi cami, 2019 yılında yeniden ibadete açıldı.
Bugün Sur’un tarihi dokusu içerisinde varlığını sürdüren Fatih Paşa Camii, kubbeleri, mimari özellikleri ve çevresindeki tarihi yapılarıyla Diyarbakır’ın geçmişten günümüze ulaşan önemli eserleri arasında yer alıyor.