Asıl adı Ayn-ı Zelal olan ve halk arasında Anzele Suyu olarak bilinen tarihi kaynak, binlerce yıllık geçmişiyle Diyarbakır’ın en önemli doğal ve kültürel mirasları arasında yer almayı sürdürüyor. Yüzyıllardır kente hayat veren Anzele Suyu, tarihi dokusu ve taşıdığı anlamla bugün de ilgi odağı olmaya devam ediyor.
Ayn-ı Zelal’in Anlamı: Berrak ve Temiz Kaynak
Arapça kökenli olan “Ayn” kelimesi göz, kaynak ve göz göze anlamlarını taşırken, “Zelal” ise berrak ve temiz anlamında kullanılıyor. Bu iki kelimenin birleşimi olan Ayn-ı Zelal, “berrak kaynak” anlamına geliyor. Zamanla halk arasında kısaltılarak Anzele olarak anılmaya başlanan bu su, Diyarbakır’ın simgesel değerlerinden biri olarak biliniyor.
Diyarbakır’ın Üç Büyük Su Kaynağından Biriydi
Tarihi kayıtlara göre 1950’li yıllara kadar Anzele Suyu, Diyarbakır’ın en önemli üç su kaynağından biri olarak kabul ediliyordu. Daha eski dönemlerde ise suyun, Diyarbakır’ın Mardinkapı semtinden dolanarak hayvan derilerinin işlendiği Dabakhane bölgesinden geçtiği ve burada “Haram Su” adıyla anıldığı biliniyor.
Hevsel Bahçeleri’ni Sulayıp Dicle’ye Ulaşıyordu
Anzele Suyu, geçmişte sadece içme ve kullanım suyu olarak değil, aynı zamanda su değirmenlerini çalıştırmak amacıyla da kullanılıyordu. Tarihi yolculuğu boyunca Hevsel Bahçeleri’ni sulayan Anzele, buradan Dicle Nehri’ne dökülerek akışını tamamlıyordu. Bu yönüyle su, Diyarbakır’ın tarımsal ve ekonomik yaşamında da önemli bir rol üstleniyordu.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde Anzele Suyu
Ünlü seyyah Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde Diyarbakır Sur ilçesinde bulunan Anzele Suyu’ndan dikkat çekici ifadelerle bahsediyor. Evliya Çelebi, Anzele’yi balıklı ve kutsal kabul edilen bir kaynak olarak tanımlayarak şu ifadelere yer veriyor:“Balıklı, şehirde önemli bir kaynaktır. Eski bir havuza akıp içinde binlerce çeşit balık bulunur. Kimse bu balıkları avlamaya cesaret edemez. Bu balıkları avlamaya yeltenen birkaç kişi felç olup ağızları ve burunları eğilmiştir… İşte bu Balıklı, ab-ı hayat bir sudur.”
Evliya Çelebi ayrıca, bu suyun şifa kaynağı olduğuna inanıldığını ve humma ile cüzzam gibi hastalıkların tedavisinde kullanıldığını da aktarıyor.
5 Bin Yılı Aşan Bir Tarih
Eski kaynaklara göre Anzele Suyu’nun geçmişi 5 bin yılın üzerine uzanıyor. Asırlardır farklı medeniyetlere ev sahipliği yapan Diyarbakır’da, Anzele Suyu hem tarihi hem de kültürel anlamda önemli bir değer olarak öne çıkıyor.
Tarihi ve Kültürel Miras Olarak Korunmalı
Günümüzde Diyarbakır’ın gözde noktalarından biri olmaya devam eden Anzele Suyu, taşıdığı tarihsel kimliğiyle korunması gereken önemli bir miras olarak değerlendiriliyor. Yetkililer ve vatandaşlar, bu eşsiz değerin gelecek kuşaklara aktarılması için gerekli çalışmaların yapılması gerektiğini vurguluyor.