Selamla Başlayan Medeniyet

İnsan ilişkilerinin ilk adımı çoğu zaman bir selamdır. Küçük gibi görünen bu kelime, aslında kalpten kalbe uzanan büyük bir köprüdür. İslam’da selamlaşma, sadece bir nezaket kuralı değil; imanla, kardeşlikle ve toplumsal huzurla doğrudan bağlantılı güçlü bir değerdir.

“Selâm” kelimesi, Allah’ın (cc) güzel isimlerinden biridir. Barış, esenlik ve güven anlamlarını taşır. Mü’minin dilinden dökülen “Esselâmü aleyküm” ifadesi, karşısındakine yöneltilmiş bir dua niteliğindedir: “Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi senin üzerine olsun.” Bu yönüyle selam, sıradan bir “merhaba” değil; bilinçli bir iyilik çağrısıdır.

Bu iyilik çağrısının önemini, insanı dünya ve ahirette iyiliğe çağıran İslam’ın iki ana kaynağı olan Kur’an-ı Kerim ve Hadis-i Şeriflerden öğreniriz. Nitekim Rabbimiz Kerim Kitabında selam ile ilgili şöyle buyurmaktadır: “Size bir selâm verildiği zaman, ondan daha güzeliyle veya aynı selâmla karşılık verin. Şüphesiz Allah, her şeyin hesabını gereği gibi yapandır. (Nisâ Sûresi, 86)

Müfessirlere göre âyetin Arapça metninde “selâm” diye tercüme edilen tahiyye kelimesi, hayat kelimesiyle aynı kökten olup lügat manası itibarıyla “sağlık ve uzun ömür dilemek” demektir.

“İyiliğin karşılığı, yalnız iyiliktir.” (Rahmân Sûresi, 60) Bu ilahî prensip gereğince mü’min, ilke olarak her zaman iyiliğe iyilikle karşılık vermelidir. Ancak Rabbimiz, selam konusunda misliyle mukabele etmenin de ötesine geçerek daha güzeliyle karşılık vermemizi dilemektedir.

Diğer taraftan dinimiz İslam’ın, meskenlerin mahremiyetini ve dokunulmazlığını, bireyin ve ailenin saygınlığını korumayı emrettiği muhakkaktır. Kur’an-ı Kerim, nezaket, mahremiyet ve âdâb-ı muâşeret açısından büyük önem taşıyan yabancı evlere girme usulünü de bildirmektedir. Nûr Sûresi’nin 27. âyetinde bu husus şöyle ifade edilmiştir: “Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi hissettirip (izin alıp) ev sahiplerine selâm vermeden girmeyin. Bu davranış sizin için daha hayırlıdır. Düşünüp anlayasınız diye size böyle öğüt veriliyor.” (Nûr Sûresi, 27) Bu âyeti incelediğimizde iki hususun vurgulandığını görürüz: izin almak ve selam vermek. Medeniyet ve mahremiyet açısından evlere girerken bu ölçülerin ne kadar önemli olduğu izahtan varestedir. Yabancı evleri ziyaret ederken selam vermek de en az izin almak kadar mühimdir. Nitekim selam, kelamdan önce gelir; sevginin, muhabbetin, dayanışma ve kaynaşmanın anahtarı mesabesindedir.

Şüphe yok ki Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de selamlaşmaya büyük önem vermiştir. Selamı yaymayı imanın bir göstergesi olarak görmüş; tanıdık-tanımadık ayırt etmeksizin selam vermeyi teşvik etmiştir. Çünkü selam, kalpleri yumuşatır, aradaki mesafeleri kaldırır ve kardeşlik duygusunu güçlendirir. Selamın yaygın olduğu bir toplumda kin ve yabancılık barınamaz.

Selamın kişiyi cennete götürme potansiyeline işaret eden en dikkat çekici hadislerden biri Ebû Hüreyre (r.a.)’ın rivayetidir. Ebû Hüreyre’nin anlattığına göre Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Siz iman etmedikçe cennete giremezsiniz; birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olamazsınız. Yaptığınız zaman birbirinizi seveceğiniz bir şey söyleyeyim mi? Aranızda selâmı yayınız.” (Müslim, Îman, 93)

Konuyla ilgili bir diğer rivayet Ebû Ümâme (r.a.)’dan gelmiştir. Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “İnsanların Allah(cc) katında en makbulü ve O’na en yakın olanı, önce selâm verendir.” (Ebû Dâvûd, Edeb, 133)

Bir başka hadis de Hz. Enes (r.a.) kanalıyla rivayet edilmiştir. Enes (r.a.) şöyle demiştir:

Resûlullah (s.a.v.) bana, “Yavrucuğum! Kendi ailenin yanına girdiğinde onlara selâm ver ki, sana ve ev halkına bereket olsun.” buyurdu. (Tirmizî, İsti’zân, 10)

Çağımızda haz ve hızın, ferdiyetçiliğin ve mesafenin artmasıyla birlikte selamlaşma da genellikle ihmal edilmektedir. Aynı apartmanda yaşayan insanların birbirini tanımadığı, göz göze gelmekten kaçındığı bir zamanda yaşıyoruz. Oysa içten gelen bir selam, hem verenin hem alanın ruhuna dokunur. Bir tebessümle söylenen selam, yalnızlık hissini azaltır, güven duygusunu artırır.

İslam ahlakında selamlaşma; büyüğün küçüğe, yürüyenin oturana, az olanın çok olana selam vermesi gibi inceliklerle düzenlenmiştir. Bu kurallar, kibri törpüler ve tevazuyu besler. Selam vermek, “Ben senden üstün değilim.” demenin en sade hâlidir.

Sonuç olarak selam, İslam toplumunun mayasıdır. Bir kelimeyle barış inşa etmek, bir selamla gönül almak mümkündür. Belki de bugün ihtiyacımız olan şey, daha çok konuşmak değil; daha çok selam vermektir. Çünkü selamla başlayan her ilişki hayra daha yakındır.