Bir milletin ortak aklı, herkesin aynı şekilde düşünmesinde değil; farklı düşüncelere rağmen birlikte yaşama iradesini koruyabilmesinde ortaya çıkar. Terörün gündemden çıkması, bu yönüyle yalnızca bugünün değil, yarının da meselesidir.
Zekâ Yol Bulur, Akıl Yön Verir
İnsan, yaratıldığı ilk zamandan bugüne kendisini, dünyayı anlama çabası içinde olmuş ve sorunlarını çözmeye, bilinmeyeni keşfetmeye ve hayatına yön vermeye çalışırken düşünme yeteneğinden yararlanmıştır. Günlük dilde bu yeteneği anlatmak için çoğu zaman akıl ve zekâ kelimelerini birbirinin yerine kullanırız. Oysa birbiriyle yakından ilişkili bu iki kavram, zihnin farklı yönlerine işaret eder.
Zekâ, genel anlamıyla öğrenme, bağlantıları görme, yeni durumlara uyum sağlama ve sorunlara çözüm üretme kapasitesidir. Bir öğrencinin matematik problemini kısa sürede çözmesi, bir müzisyenin karmaşık bir ezgiyi kolayca kavraması ya da bir yöneticinin bilgi yığınları arasındaki bağlantıları fark etmesi zekânın farklı görünümleridir. Zekâ, insanın elindeki bilgiyi işlemesine ve imkânları keşfetmesine yardımcı olur.
Akıl ise, insanın düşünce ve davranışlarını değerlendirme; nedenlerle sonuçlar arasında ilişki kurma; seçenekleri tartarak bir yargıya ulaşma yetisi anlamında ele alınabilir. İnsan yalnızca bir sorunu nasıl çözeceğini değil, o sorunu çözmeye çalışırken neyi amaçladığını ve çözümünün neye yol açacağını da düşünmelidir. Bu bakımdan zekâ, bir imkânı fark etmeye yardımcı olurken akıl, o imkânın nasıl değerlendirileceği üzerine düşünmeyi sağlar.
Zekâ bir yolculukta gidilecek yere ulaşmak için farklı yolları görebilir, en hızlı güzergâhı bulabilir ve karşılaşılan engelleri aşacak çözümler üretebilir. Akıl ise yolculuğun amacını, seçilen yolun bedelini ve varılacak yerin gerçekten istenip istenmediğini sorgular. Zekâ yol bulur; akıl, hangi yola neden girileceğini düşünür. Bununla birlikte akıl ve zekâyı birbirinden tamamen bağımsız iki güç gibi görmek de doğru değildir. İnsan karar verirken öğrendiklerinden, deneyimlerinden, duygularından ve değerlerinden birlikte yararlanır. Karmaşık bir durumda seçenekleri görmek zekâ gerektirirken; bu seçenekleri karşılaştırıp sonuçlarını değerlendirmek ise muhakeme gerektirir. Hayatın içinde bu süreçleri çoğu zaman birbirinden kesin çizgilerle ayırmamız mümkün değildir.
Akıl, İzan ve Devlet Sorumluluğu
Kur’an-ı Kerim’de akıl kökünden türeyen ifadelerin birçok yerde geçmesi ve fiil olarak kullanılması, bizlere aklın yalnızca insana verilmiş bir yetenek olmadığını, kullanılıp geliştirilmesi gereken bir sorumluluk olarak değerlendirilecek bir olgu olduğunu gösterir. Çünkü insanı değerli kılan yalnızca ne kadar zeki olduğu değil, sahip olduğu düşünme gücünü hangi amaçlar doğrultusunda ve nasıl kullandığıdır. Bu noktada izan da üzerinde durulmayı hak eden bir kavram olarak karşımıza çıkar. İzanı, aklın insan ilişkilerinde anlayış ve ölçüyle buluşması olarak düşünebiliriz. Bir kararın gerekçesini anlamak kadar, o kararın dokunduğu insanların şartlarını ve hassasiyetlerini hesaba katmak da bu anlayışın parçasıdır. Bu anlamda izan, aklın hayatın içindeki insanı gözden kaçırmamasına yardımcı olur.
Akıl ile zekâ arasındaki ilişki, milletlerin karşı karşıya kaldığı büyük meselelerde de kendisini gösterir. Devletler, güvenliklerini ve gelişimlerini sağlamak için güçlü kurum ve stratejiler ile gelişmiş teknolojilere ihtiyaç duyar. Bunların her biri bilgi, tecrübe ve zekâ gerektirir. Devlet yönetiminde aklın rolü ise bugünün tehdidine karşı tedbir alırken, yarının tehditlerini azaltacak şartları da düşünmektir. Devlet aklı, alınan bir kararın bugünkü sonucuyla birlikte yıllar sonra doğuracağı etkileri de hesaba katmayı gerektirir. Güvenliği sağlarken hukuka duyulan güveni güçlendirmek, toplumun farklı kesimlerinin kaygılarını anlamak ve gelecek nesillerin aynı acıları yaşamaması için kalıcı şartlar oluşturmak bu sorumluluğun parçasıdır. Siyasi cesaret ise değerini, üstlenilen riskin ülkenin ortak geleceğine ne ölçüde hizmet ettiğinden alır.
Tarihten bugüne toplumların yaşadığı büyük acılara baktığımızda, sorunların zamanında sağduyuyla, adalet duygusuyla ve ortak geleceği koruma iradesiyle ele alınması durumunda çoğu acı ve kaybın yaşanmayabileceği ihtimali üzerinde durmak gerekir. Geçmişi tek bir nedene bağlamak ya da yaşanan her kaybın önlenebileceğini kesin olarak söylemek kolay olmamakla beraber, şiddetin derinleştirdiği yaralar bize çözümsüzlüğün yalnızca bugünün huzuruna değil, yarının umutlarına da zarar verdiğini gösterir. Akıl ise geçmişte neyin yanlış yapıldığını cesaretle sorgulamayı ve aynı acıların tekrarını önleyecek yolları aramayı gerektirir.
Terörsüz Türkiye: Ortak Geleceğin İnşası
Türkiye’nin onlarca yıldır mücadele ettiği terör meselesi, bu gerçeği en ağır biçimde hissettiren konulardan biridir. Kaybedilen hayatlar, acılı aileler ve toplumsal belleğimizde açılan derin yaralar, meselenin yalnızca güvenlik boyutuyla ele alınamayacağını göstermektedir. Şiddet, insan hayatını hedef alırken aynı zamanda toplumun huzurunu, karşılıklı güvenini ve ortak geleceğimize dair umutlarını da zedelemiştir. Bu acıların ardından kurulacak her cümlenin, alınacak her kararın insani bir karşılığı vardır. Yaşanan acıları bir tartışmanın dayanağına dönüştürmeden önce, geride kalanların yasını ve adalet beklentisini gözetmekle beraber ortak geleceğe duyulan ihtiyaç, geçmişin acılarını küçülterek anlatılmamalıdır.
Bu nedenle son yürütülen süreç, yalnızca silahların susmasına yönelik bir arzu olarak değil; ülkemizin enerjisini, imkânlarını ve iradesini geleceğe yöneltme hedefi olarak da değerlendirilmelidir. Bir ülkenin gücü, karşı karşıya kaldığı tehditlerle mücadele edebilmesinin yanında, gelecek nesilleri için bu tehditlerden uzak bir hayat kurabilmesinde ortaya çıkar.
Siyasi Cesaretin Tarihi Sorumluluğu
Zekâ, bu soruna karşı farklı mücadele yöntemleri geliştirebilirken, akıl ise “Bu mücadeleyi, bir daha aynı acılar yaşanmayacak bir geleceğe nasıl dönüştürebiliriz?” sorusunu sorar. Sürecin kıymeti, kalıcı huzur, toplumsal dayanışma ve bugünün tedbirlerini yarının umuduyla birlikte düşünme imkânı sunmasındandır. Bu çerçevede Cumhur İttifakı’nın ortaya koyduğu irade ve üstlendiği siyasi risk takdiri hak etmektedir. Böylesine hassas bir konuda, kendi siyasi çevrelerinde bile tartışma doğurabilecek bir yaklaşımı savunmak, eleştirileri ve siyasi bedel ihtimalini göze almak ancak sorumlu devlet aklını öne çıkarmayı gerektirir. Bu tutum, ülkenin uzun vadede huzuru için sorumluluk üstlenmenin ve yerleşik ezberlerin ötesinde düşünebilmenin kıymetli bir örneği olarak değerlendirilmelidir.
Diyalogdan Güvene, Farklılıklardan Birliğe
Sürecin siyasi aktörleri açısından bakıldığında, iktidar kanadının da Kürt siyasi temsilcilerinin de diyalogu sürdürme ve çözümü siyaset zemininde arama yönündeki tutumu, aklın ve sağduyunun öne çıkması bakımından değerlidir. Farklı beklentilere ve geçmişten gelen güvensizliklere rağmen ortak bir gelecek için konuşabilmek, her iki tarafta da sorumluluk gerektirir. Bu yaklaşımın kalıcı bir güvene dönüşmesi ise sözlerin somut adımlarla desteklenmesine ve karşılıklı hassasiyetlerin gözetilmesine bağlıdır.
Burada siyasi dilin taşıdığı sorumluluk da büyüktür. İzan, söylenen sözün haklılığı kadar, muhatabında nasıl bir karşılık bulacağını da düşünmeyi gerektirir. İnsanların kaygılarını küçümseyen, onları peşinen suçlayan veya acılarını birbirleriyle yarıştıran bir dil, güven kurmayı zorlaştırır. Elbette kalıcı huzur, yalnızca bir temenniyle kurulmayacaktır. Silahın ve şiddetin bütünüyle devreden çıkması, hukukun güven vermesi, toplumsal hassasiyetlerin gözetilmesi ve farklı görüşlerin demokratik siyaset içinde ifade edilebilmesi gerekir. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin sürece ilişkin çalışmaları da bu hedefin hukuki ve siyasi zeminde ele alınması bakımından önem taşımaktadır.
Süreç başarıya ulaştıkça, şiddetin ve çatışma kaygısının gündelik hayat üzerindeki baskısı azalacak, yaşamın olağan akışı güçlenecek; eğitim, iş ve üretim olanakları daha fazla gündeme gelecektir. Farklı talep ve görüşlerin siyaset içinde daha rahat ifade edilebildiği bir ortam, ortak aidiyet duygusunu da artıracaktır. Korkunun ve kutuplaşmanın gerilediği bir zeminde, makulün sesi daha çok duyulacak; birlikte yaşamayı ve sorunlara sağduyuyla çözüm aramayı savunanların sözü daha fazla karşılık bulacaktır.
Bugün Türkiye’nin ihtiyacı olan şey, farklılıkları bir ayrışma sebebi olarak görmek yerine aidiyet duygusunu güçlendirmektir. Farklı düşünen insanların, üzerinde yaşadığımız topraklara, birlikte var olduğumuz topluma ve ortak gelecek tasavvurumuza karşı sorumluluk taşıdığını hatırlamaktır. Bir milletin ortak aklı, herkesin aynı şekilde düşünmesinde değil; farklı düşüncelere rağmen birlikte yaşama iradesini koruyabilmesinde ortaya çıkar. Terörün gündemden çıkması, bu yönüyle yalnızca bugünün değil, yarının da meselesidir.
Siyasi Kazanç Değil, Ortak Gelecek
Bir sürece ilişkin kaygıları dile getirmek, atılan adımları sorgulamak ve daha iyi çözüm yolları önermek siyasetin doğal görevidir. Ortak aklın sorumluluğu da bu kaygıları samimiyetle karşılamaktır. İzanlı bir yaklaşım, sürece destek verenlerin umutlarını da, itiraz edenlerin kaygılarını da anlamaya çalışır. Bir kaygıyı anlamak, onu bütünüyle haklı bulmayı gerektirmez; ancak cevabın o kaygıyı ciddiye alarak kurulmasını gerektirir. Terörün sona ermesi ve toplumsal huzurun güçlenmesi hedefini yalnızca siyasi rekabetin penceresinden değerlendirmek ise kısa vadeli hesapları ülkenin uzun vadeli çıkarlarının önüne geçirme riski taşır. Kalıcı huzur; yaşanan acılara saygılı, adalet duygusunu koruyan ve verilen sözleri güvenilir adımlarla destekleyen bir anlayışla kurulabilir.
Bu bakımdan Cumhur İttifakı’nın üstlendiği siyasi sorumluluğun ve sürecin tüm aktörlerinin sergilediği sağduyunun asıl karşılığı, insanların gündelik hayatında hissedeceği huzur olarak karşımıza çıkacaktır. Toplumun geleceğe güvenle baktığı, farklı görüşlerin demokratik zeminde ifade edildiği ve makulün sesinin daha fazla duyulduğu bir Türkiye, bu iradenin ortak kazanımı olacaktır. Bunun için diyaloğu sürdürmek kadar hukuka bağlılığı ve toplumsal güveni güçlendirmemiz gereklidir.
İnsan için olduğu gibi toplumlar için de asıl mesele, yalnızca ne yapılabileceğini bulmak değil, yapılanın nasıl bir geleceğe hizmet edeceğini düşünmektir. Siyasi zekâ, bir tartışmadan nasıl kazanç sağlanacağını hesaplayabilir; siyasi akıl ise o tartışmanın sonunda ülkenin ne kazanacağını ve gelecek nesillere nasıl bir Türkiye bırakılacağını gözetir. Zekâ yol bulur; akıl o yolun hangi geleceğe açılacağını sorgular.
