Tunus’un güneybatısındaki çöl bölgesinde kum kedisinin varlığı, yıllar sonra yeniden bilimsel olarak doğrulandı. 2020 yılında kaydedilen görüntüler ve bölge halkının tanıklıkları, nesli tehdit altındaki türün ülkede yaşamaya devam ettiğini ortaya koydu.
Kuzey Afrika’nın en dikkat çekici yaban hayvanlarından biri olan kum kedisi, Tunus’ta uzun yıllar sonra yeniden gündeme geldi. Bilimsel kayıtlarda 90 yılı aşkın süredir doğrulanmış bir varlığı bulunmayan tür, ülkenin güneybatısındaki çöl alanlarında elde edilen görüntüler ve saha araştırmalarıyla yeniden belgelendi.
Küçük vücut yapısı, gece yaşamına uygun özellikleri ve insanlardan uzak durmasıyla bilinen kum kedisini doğada gözlemlemek oldukça zor. Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Güneybatı Asya'nın kurak bölgelerinde yaşayan bu özel türün Tunus'taki son bilimsel kayıtları 1887 ve 1935 yıllarına dayanıyor. Ayrıca 1922 yılında Gafsa'da bulunan bir kafatasının Paris'teki Ulusal Doğa Tarihi Müzesi'nde muhafaza edildiği belirtiliyor.
Bir tavşan tuzağında ortaya çıktı
Kum kedisinin yeniden kayıtlara girmesini sağlayan gelişme, 24 Aralık 2020'de Racim Matuk bölgesinde yaşandı. Tavşan yakalamak amacıyla kurulan bir tuzağa kum kedisi yakalandı. O sırada bölgede bulunan Tunuslu doğa aktivisti Velid Alavi, hayvanı cep telefonuyla görüntüledi.
Daha sonra doğal yaşam alanına bırakılan kum kedisinin görüntüleri, Güney Afrika'daki Sol Plaatje Üniversitesi'nde görev yapan araştırmacı Firas Haydar'ın çalışmasına önemli bir kanıt oluşturdu.
Mammalia dergisinde yayımlanan araştırmada yalnızca görüntülerle yetinilmedi. Bölgede saha gözlemleri gerçekleştirildi, yerel halkla 10 ayrı görüşme yapıldı. Özellikle çöl alanlarında çalışan avcıların ve deve çobanlarının aktardığı bilgiler de değerlendirildi.
İki farklı çöl habitatında izlerine rastlandı
Araştırmada kum kedisinin güneybatı Tunus'ta farklı arazi özelliklerine sahip alanlarda yaşamını sürdürdüğüne ilişkin bulgular elde edildi. Racim Matuk ve Bir Tavil çevresindeki kumlu bölgelerin yanı sıra Bir Ahmed ve Bin Kıluf çevresindeki kumluk ve kayalık alanlar da türün görüldüğü habitatlar arasında yer aldı.
Bölgedeki ılgın, pelin, retam ve rems gibi kuraklığa dayanıklı bitkilerin oluşturduğu doğal örtünün, kum kedisinin yaşam alanlarının önemli bir parçası olduğu ifade edildi.
Koruma çalışmaları için çağrı yapıldı
Araştırmacılar, kum kedisinin yeniden görüntülenmesinin sevindirici olduğunu ancak türün geleceğinin güvence altında olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Özellikle tuzaklar, kontrolsüz avcılık ve hayvanların ticari amaçlarla yakalanması, tür açısından risk oluşturabilecek unsurlar arasında gösteriliyor.
Bölgedeki doğal yaşamın korunması için yerel halkın ve yaban hayatı kuruluşlarının birlikte hareket etmesi öneriliyor. Ayrıca fotokapanlarla izleme yapılması, gece saha araştırmalarının artırılması ve türün Libya başta olmak üzere Kuzey Afrika'nın diğer bölgelerindeki varlığının araştırılması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Tunus'ta yıllar sonra yeniden bilimsel kayıtlara giren kum kedisi, çöl ekosisteminin hâlâ keşfedilmeyi bekleyen canlılara ev sahipliği yaptığını bir kez daha gösterdi.













