Diyarbakır’da yaklaşık 300 yıllık geçmişe uzanan el dokuması seccade geleneği, fabrikasyon üretimin yaygınlaşmasıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Kentte geleneksel yöntemlerle üretim yapan son işletmenin sahibi Fırat Bakır, el emeğiyle hazırlanan seccadelerin üretim aşamalarını, fiyatlarını ve mesleğin geleceğine ilişkin değerlendirmelerini anlattı.
Diyarbakır’ın köklü el sanatları arasında yer alan el dokuması seccade üretimi, günümüzde az sayıda ustanın çabasıyla ayakta kalmaya çalışıyor. Geçmişte çok sayıda atölyede sürdürülen bu gelenek, fabrikalarda seri üretimin yaygınlaşmasıyla eski gücünü kaybetti. Kentte el dokuması seccade üretimini sürdüren son işletmenin sahibi olduğunu belirten Fırat Bakır, mesleğin geçmişten bugüne geçirdiği değişimi ve geleneksel üretimin inceliklerini paylaştı.
Diyarbakır’ın köklü el sanatı
El dokuması seccade geleneğinin geçmişinin kesin olarak bilinmediğini ifade eden Bakır, tarihî kayıtlarda bu kültürel mirasın yaklaşık 300 yıllık geçmişine işaret eden bilgilerin bulunduğunu söyledi. Bakır, geleneğin 1977 yılında tescillendiğini, 2003 yılında ise coğrafi işaret aldığını belirterek Diyarbakır’a özgü bu üretim biçiminin kültürel değerine dikkat çekti.
Seri üretim ustaların sayısını azalttı
Diyarbakır’da geçmişte el işçiliğiyle seccade dokuyan çok sayıda usta ve işletmenin bulunduğunu anlatan Bakır, sanayileşmeyle birlikte üretim alışkanlıklarının değiştiğini dile getirdi.
Eskiden seccadelerin büyük ölçüde ustaların el emeğiyle hazırlandığını belirten Bakır, fabrikaların devreye girmesi ve seri üretimin yaygınlaşmasıyla geleneksel dokumacılığın giderek gerilediğini söyledi. Bakır, bugün kentte el dokuması seccade üretimini sürdüren tek işletmenin kendilerine ait olduğunu ifade etti.
Bir seccadenin üretimi aşama aşama tamamlanıyor
El dokuması seccadelerin hazırlanması, sabır ve ustalık gerektiren birden fazla aşamadan oluşuyor. Üretimde kullanılan tiftikler önce renklerine göre ayrılıyor ve temizleniyor. Ardından iplik hâline getirilen malzemeler, geleneksel ahşap tezgâhlarda dokumaya hazırlanıyor.
Atkı ve çözgü ipliklerinin kullanıldığı dokuma aşamasında desenler el işçiliğiyle oluşturuluyor. İşlemin son bölümünde taraklarla tüylendirilen seccadeler, kullanıma hazır hâle getiriliyor. Geleneksel yöntemlerle sürdürülen bu üretim, her aşamasında ustanın emeğini ve deneyimini yansıtıyor.
El dokuması seccadeler 4 bin liraya kadar çıkıyor
Fiyatların ürünün modeline ve işçilik özelliklerine göre değiştiğini belirten Bakır, el dokuması seccadelerin 1.500 liradan başladığını, 4 bin liraya kadar alıcı bulduğunu söyledi.
Diyarbakırlı vatandaşların yanı sıra kenti ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerin de seccadelere ilgi gösterdiğini aktaran Bakır, yöresel özellikler taşıyan ürünlerin Diyarbakır’dan hatıra götürmek isteyenlerin tercihleri arasında yer aldığını kaydetti.
Çeyizlerin de tercih edilen ürünleri arasında
El dokuması seccadelerin çeyiz hazırlığı yapan vatandaşlar tarafından da tercih edildiğini belirten Bakır, geleneksel üretimle hazırlanan ürünlere ilgi duyan müşterilerin bulunduğunu ifade etti.
Yıllardır sürdürülen el emeğine dayalı üretimin devam etmesinin önemine işaret eden Bakır, bu mesleğin gelecek kuşaklara aktarılmasının geleneksel el sanatlarının korunması açısından değer taşıdığını vurguladı.
Diyarbakır’da tezgâh başında sürdürülen seccade dokumacılığı, yalnızca bir üretim faaliyeti değil, aynı zamanda kentin geçmişinden bugüne uzanan el sanatları mirasının yaşatılması anlamına geliyor. Ustaların emeğiyle ayakta kalan bu gelenek, seri üretimin gölgesinde varlığını sürdürmeye çalışıyor.
